Đón nhận phần thưởng cao quý của quốc gia Lào, chúng tôi hứa sẽ đấu sát cánh cùng nước bạn hoàn thành tốt nhiệm vụ lùng, cất bốc quy tập khi hài cốt liệt sĩ Việt Nam hy sinh trên giang san Lào và tiếp chuyện vun đắp mối quan hệ đoàn kết gắn bó thủy chung sắt son giữa hai Đảng, hai quốc gia, hai Quân đội và dân chúng hai nước
Hôm sau, lưỡi xẻng của chiến sĩ bỗng chạm phải mấy viên đá có khắc số 1, 2, 3. Mỗi cán bộ, đội viên thực hiện nhiệm vụ này trên giang san chúng tôi đều rất xứng đáng được khen thưởng”. Những vắt cơm đã bốc mùi, nhưng anh em vẫn chia nhau từng miếng nhỏ.
Để tầng, quy tập hài cốt các anh hùng, liệt sĩ Quân tự nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào về nước. Trung tướng Nguyễn Hữu Cường, Tư lệnh Quân khu 4 cho biết: - Quá trình 6 đội quy tập mộ liệt sĩ của Quân khu 4 thực hiện nhiệm vụ trên đất Lào, đi đến đâu, chúng tôi cũng nhận được sự trợ giúp chí nghĩa, chí tình, góp phần khoảng, cất bốc và hồi được nhiều hài cốt liệt sĩ về yên nghỉ trong lòng Đất Mẹ.
Năm 1999, sau bốn ngày rời hậu cứ đi khảo sát khu vực đồi Phu Tà Leo, thuộc huyện Mường Xây (tỉnh Xiêng Khoảng), khi vừa đến chân đồi thì phía bên kia các đối tượng phỉ đã “câu” đạn sang.
Thượng tướng Nguyễn Thành Cung, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Ban công tác đặc biệt Chính phủ Việt Nam cho biết: - thực hành thỏa thuận của Chính phủ hai nước Việt Nam- Lào, các cơ quan chức năng, các đơn vị trực tiếp thực hành nhiệm vụ quy tập mộ liệt sĩ đều xác định kiên tâm cao nhất, với tình cảm, bổn phận thiêng cao cả.
Một tuần không tìm thấy ngôi mộ nào, anh em đành quay về chân đồi đào hầm ngủ. Đất Lào cũng là nơi anh từng lăn lộn, ăn sương, nằm đất, đã hiểu được một số phong tục tập quán, ngôn ngữ của người dân nước bạn, có nhiều tiện lợi hơn những đồng chí khác, nếu không kiên tâm thực hành công việc này, sẽ là có lỗi với các đồng chí, đồng đội đã khuất. Mỗi lần tìm thấy mộ liệt sĩ, chúng tôi mừng như gặp người thân trở về.
Đó đích thực là những khó khăn, thử thách không nhỏ đối với cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ quy tập, bởi mỗi chuyến hành quân sang đất bạn thực hành nhiệm vụ, trên vai họ không chỉ có ba lô, quân tư trang mà còn là quyết tâm đi tìm hài cốt liệt sĩ rút cuộc.
20 ngày sau, Xông Vàng đến gặp Hồ Trọng Bình. ”. Dự buổi lễ, về phía Lào có các đồng chí: Bun-khổng La-su-căn, Thứ trưởng Bộ cần lao và Phúc lợi Lào; Sổm-phon Sỉ-chạ-lơn, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước CHDCND Lào tại Việt Nam. “Em đói quá, bước không nổi nữa” - Lực hổn hển nói. Anh Lưu nhận nhiệm vụ đi tìm hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Lào mà bộn bề nỗi lo về hậu phương.
Đợt đó, 100 mộ liệt sĩ trong rừng Loong Chẹng, do Xông Vàng dẫn đường được cất bốc. Nước khan đến nỗi sáng dậy người lính phải lấy khăn thấm từng giọt sương trên tàu lá chuối để lau mặt.
Ngày cắt rừng, đêm anh em phải đào hầm chui xuống ngủ vì nằm võng dễ bị bọn phỉ rình bắn. Con số hơn 16. Ngày thứ ba, một số người dân mời tổ công tác vào bản ở. Muốn có nước uống thì phải tìm cây chuối, chặt vắt lấy nước. Đó là chưa kể, cùng với thời gian, địa hình có nhiều thay đổi.
Đội trưởng Hồ Trọng Bình yên ủi: “Mình và anh em ai cũng đói mà!”. Từ lâu, Đảng, quốc gia và dân chúng các bộ tộc Lào xác định việc trên dưới, cất bốc, nhút nhát hài cốt liệt sĩ Quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam là tình cảm, trách nhiệm lớn lao. Đó là vùng rừng hết sức khắc nghiệt trong mùa khô.
Buổi trao thưởng diễn ra trọng thể, giàu ý nghĩa. Nó nói, có chết nó cũng không chỉ đường đâu”. Nhưng với kiên tâm của Chính phủ hai nước, chúng ta tin rằng, những người lính quy tập mộ liệt sĩ sẽ hoàn tất tốt nhiệm vụ và sứ mạng mà Đảng, quốc gia, quân đội và quần chúng hai nước giao phó… Trong đợt này, chủ toạ nước CHDCND Lào quyết định tặng 48 Huân chương hữu hảo (19 tập thể, 29 cá nhân) và 43 Huy chương Hữu nghị tặng các cá nhân; Thủ tướng Chính phủ nước CHDCND Lào tặng 64 bằng khen cho 29 tập thể, 35 cá nhân; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nước CHDCND Lào tặng 56 bằng khen cho 15 tập thể và 41 cá nhân chủ nghĩa của Việt Nam.
Đêm ấy, đội của anh cất bốc được 19 hài cốt liệt sĩ. Ngày thứ năm, gặp chiếc lều cũ nát của người dân, thấy có mấy vắt cơm thừa treo lại, ai cũng mừng. Đón nhận những tấm huân chương, huy chương Hữu nghị, bằng khen do quốc gia, Chính phủ, Bộ Quốc phòng Lào trao tặng, mỗi tập thể, cá nhân càng xác định trách nhiệm lớn lao của mình trong việc tiếp kiến cỡ gần 1000 hài cốt liệt sĩ còn lại trên đất bạn.
Trên đường hành quân, chiến sĩ Lực, người ăn khỏe và làm khỏe nhất đội, bỗng quỵ xuống. Ngày thứ hai, anh cùng anh em làm vệ sinh bản, tổ chức khám sức khỏe cho người dân, chỉ dẫn dân làm lúa nước. Từ nghĩ suy đó, anh đã vượt lên chính mình, vượt lên cảnh ngộ khó khăn của gia đình để kiên tâm nhận nhiệm vụ tại Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 584.
Đến ngày thứ ba hết gạo, anh em phải ăn rau máy bay thay cơm.
Rồi hai anh em ôm nhau khóc. Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy không chỉ mang lại niềm vui cho thân nhân các gia đình liệt sĩ, mà góp phần vào thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội.
Ai cũng xứng đáng được khen thưởng Phát biểu tại lễ trao tặng huân chương, Trung tướng Chăn-sạ-mỏn Chăn-nha-lạt nhấn mạnh: “Đảng, nhân dân các bộ tộc Lào đời đời hàm ơn sự đóng góp, hy sinh của nhân dân Việt Nam cho sự nghiệp cách mệnh của đất nước Lào, để mỗi người dân các bộ tộc Lào hôm nay được sống trong tự do, độc lập.
Tình cảnh éo le như thế, nhưng rồi anh lại nghĩ: “biết bao đồng chí, đồng đội của mình đã hy sinh, cống hiến trọn đời cho quê hương, đất nước, nay chưa được quy tập về tha ma, về với gia đình. Do điều kiện của chiến tranh và tác động của thiên nhiên, nên việc dạo, quy tập mộ liệt sĩ trên đất bạn hiện gặp rất nhiều khó khăn.
Vợ anh ốm đau thường xuyên, hai đứa con bị ảnh hưởng chất độc da cam/đi-ô-xin. Bao thân nhân liệt sĩ đau đáu ngày đêm mong đợi trong mòn mỏi, khắc khoải. Câu chuyện anh Bình kể về hành trình mấy chục năm anh và đồng đội lặn lội nơi những cánh rừng Lào xa thẳm lùng được hơn 12.
600 hài cốt liệt sĩ xác định được tính danh, quê quán được tìm thấy trên đất bạn Lào đưa về yên nghỉ trong lòng Đất Mẹ, được thấm bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của sao người lính làm nhiệm vụ quy tập mộ liệt sĩ.
Bài và ảnh: ĐỨC DỤC. Đại tá Hồ Trọng Bình, Đoàn trưởng Đoàn Quy tập mộ liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An khẳng định: - Đi tìm đồng đội ở đất rừng Lào, nếu chỉ đi bằng đôi chân thì chưa đủ, mà phải bằng ý chí, tình cảm, với bổn phận thiêng liêng cao cả.
Khi 28 tuổi, với cấp hàm Trung úy, Đội trưởng Đội 2 Hồ Trọng Bình dẫn lính hành quân vào vùng rừng Xẩm Thoong (tỉnh Bô Ly Khăm Xay). Về phía Việt Nam có Thượng tướng Nguyễn Thành Cung, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Ban công tác đặc biệt Chính phủ Việt Nam; Trung tướng Đào Duy Minh, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội quần chúng Việt Nam, Phó trưởng ban Ban công tác đặc biệt Chính phủ Việt Nam; đồng chí Nguyễn Thanh Hòa, Thứ trưởng Bộ cần lao-Thương binh và Xã hội… Ý chí, tình cảm và nghĩa vụ lẻ Cuối thu, thủ đô Hà Nội chào đón những cán bộ, chiến sĩ bao năm qua đã không quản ngại khó khăn gian khổ, băng rừng vượt núi độ, tã hài cốt đồng đội hy sinh trên đất bạn Lào.
Thừa ủy quyền của chủ toạ nước, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nước CHDCND Lào, Trung tướng Chăn-sạ-mỏn Chăn-nha-lạt, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Trưởng ban Ban Công tác đặc biệt Chính phủ Lào chủ trì buổi lễ.
Những người trực tiếp an táng, biết nơi chôn cất liệt sĩ nay hầu hết đã già yếu, nhiều người đã khuất. Qua anh Bình, tôi được nghe câu chuyện về Xông Vàng, ở bản Noọng Hỏi, huyện Pả Xây (tỉnh Xiêng Khoảng) từng tài xế cho trùm phỉ Vàng Pao, biết nhiều khu vực có mộ liệt sĩ. Ngày đầu, tổ công tác phải ngủ ngoài bản, vì Xông Vàng bảo người dân cương quyết không cho bộ đội vào.
Trung tướng Chăn-sạ-mỏn Chăn-nha-lạt trao Huân chương hữu hảo tặng các tập thể. Anh Bình nhờ Bí thư Huyện ủy huyện Pả Xây vận động Xông Vàng đi chỉ đường, nhưng sau một tháng, ông bí thơ Huyện ủy lắc đầu: “Chịu thôi ông Bình ạ.
Những con người vốn giản dị, chất phác, mộc mạc ấy không nhớ rõ mình đã đi qua bao lăm cánh rừng, vượt qua bao đồi núi, suối, khe, chịu bao lăm gian khổ và nếm trải bao trận sốt rét rừng. Hiện, vẫn còn gần 1000 hài cốt liệt sĩ vẫn đang yên nghỉ trên đất bạn Lào. Các phần mộ liệt sĩ còn lại cốt yếu nằm ở những địa bàn hiểm trở, xa khu dân cư, vì vậy việc đối khớp thông báo rất phức tạp.
Gạt những dòng nước mắt, cả đội lại xốc dậy, luồn rừng đi tiếp. Câu chuyện của Đại tá Trần Hữu Lưu, nguyên Đội trưởng Đội Quy tập mộ liệt sĩ 584 (Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) làm mọi người càng hiểu và cảm phục về tình cảm, nghĩa vụ đi tìm đồng đội.
Đại tá Trần Hữu Lưu san sớt: - Khó khăn gian khổ rồi cũng qua đi, chỉ có nỗi buồn đè nặng trong đêm trường khi chưa tìm thấy hài cốt đồng đội. 000 hài cốt liệt sĩ đưa về táng trong lòng Đất Mẹ cũng chỉ phản ánh một phần những vất vả, nhọc nhằn. Niềm vui càng được nhân lên khi trong mộ có thông báo về liệt sĩ. Tình thế buộc anh phải thâm nhập vào bản của Xông Vàng.
Đưa các anh về an nghỉ trong lòng Đất Mẹ, cũng song song là lời cảm ơn thực bụng, sâu sắc nhất. 000 hài cốt liệt sĩ, trong đó có hơn 1. Phần thưởng mà Nhà nước Lào tặng các tập thể, cá nhân chủ nghĩa hôm nay ghi nhận công lao, vắt của cán bộ, chiến sĩ trong việc giúp quốc gia Lào trả ơn với thân nhân các liệt sĩ.
