Nhưng từ việc làm thơ cho chính mình, những phẩm chất đạo đức của Bác được biểu thị rõ ràng nhất
Bài và ảnh: HÀM ĐAN. Ngoài ra, trong mai sau, các tổ chức và cá nhân chủ nghĩa hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật cần nghĩ suy để có thể chuyển tải “Nhật ký trong tù” bằng nhiều hình thức khác nhau như: Sách điện tử, qua nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh… để giới thiệu và truyền bá sâu rộng hơn nữa những giá trị bất hủ của “Nhật ký trong tù” ở trong nước và cả ở nước ngoài. Hiện tại, khi giao lưu văn hóa trở thành mạnh mẽ, để góp phần tạo dựng “sức mạnh mềm” văn hóa thì những giá trị văn hóa dân tộc cần tiếp kiến được khẳng định và quảng bá.
Song, điều cần làm hơn cả nhân dịp 70 năm “Nhật ký trong tù” là khẳng định lại giá trị đạo đức cách mệnh sáng ngời của Bác được mô tả trong tập thơ. Qua đó, giáo dục, cổ vũ mọi người hăng hái thực hành Chỉ thị 03 của Bộ Chính trị khóa XI về tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, không nhiều người biết, ai là người cất giữ bản thảo tập thơ “Nhật ký trong tù” sau khi Bác được thả tự do? Và ai đã gửi bản thảo tới Bác qua đường bưu điện năm 1955?.
Những nghiên cứu mới về nghệ thuật thơ trong tập “Nhật ký trong tù”, trộm nghĩ cần được phổ thông để người dân hiểu thêm về thiên tài thơ ca của Bác, dù Bác không nhận mình là nhà thơ. Cái khác trình bày ở một số điểm như: Từ ngữ được dùng theo hướng phổ thông hóa, đại chúng hóa, đặc biệt là khẩu ngữ; về mặt thể loại, cống hiến lớn nhất của Bác là đã sáng tạo ra thể thơ tứ tuyệt tự sự không có trong thơ Đường; gắn liền với vấn đề thể loại là sự phá vỡ phong cách, cấu tứ so với thơ Đường.
Về mặt nghệ thuật của tập thơ “Nhật ký trong tù”, hai giáo sư Trần Đình Sử và Phương Lựu đều có khẳng định mới mẻ rằng, “Nhật ký trong tù” tuy sáng tác bằng chữ Hán, theo thể Đường luật và có một số bài thơ phỏng cổ nhưng “Nhật ký trong tù” rất khác với thơ Đường.
Mặt khác, chương trình cũng không dành tiết học riêng cho việc giới thiệu chung về “Nhật ký trong tù”. Chúng tôi cho rằng, trong khi đợi một sự đổi thay từ sách giáo khoa ngữ văn giới thiệu về tập thơ “Nhật ký trong tù” kỹ hơn, cần quy định học trò lớp 8 đọc quơ “Nhật ký trong tù” như một trong các cuốn sách thắt phải đọc.
Một trong những lý do là theo ý thức giảm tải chương trình phổ thông giờ, số tiết học và số lượng các bài thơ trong “Nhật ký trong tù” giảm đi so với chương trình giáo dục trước đây.
Đấu phát huy giá trị của “Nhật ký trong tù” Năm 1960, khi “Nhật ký trong tù” được dịch ra chữ Quốc ngữ, đã có sức lan tỏa đến đông đảo dân chúng nhân dân.
Đó là: Dù cảnh ngộ có gian khó đến đâu vẫn không chịu lùi bước, luôn lạc quan yêu đời; giành sự chủ động về ý thức nhưng không sa vào kiểu chiến thắng tinh thần của AQ (Lỗ Tấn); luôn quan tâm đến cuộc sống khốn cùng của người dân với ý thức nhân đạo cao quý… Quang cảnh buổi tọa đàm khoa học 70 năm “Nhật ký trong tù”.
“Nhật ký trong tù” là tập thơ duy nhất Bác làm để cho chính mình như Bác tâm sự trong bài “Khai quyển”: “Ngâm thơ ta vốn không ham/ Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây/ Ngày dài ngâm vịnh cho khuây/ Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do”.
NGƯT Hoàng An cho biết, sau khi sách in ra, rất nhiều bà con các dân tộc và các phòng Giáo dục-Đào tạo trong tỉnh Cao Bằng đã đến xin sách; chứng tỏ nhu cầu bà con dân tộc thiểu số muốn tìm hiểu “Nhật ký trong tù” của Bác rất lớn nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ.
Còn mãi với thời kì Tập thơ “Nhật ký trong tù” được Bác Hồ sáng tác bằng chữ Hán trong 14 tháng (đầu năm 1942 đến đầu năm 1943) khi bị chính quyền Tưởng Giới Thạch nhốt trong các nhà đá thuộc tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) và đã được xác nhận là báu vật Quốc gia
Sau đó, tập thơ đã được dịch ra gần 30 thứ tiếng và được bạn bè trên khắp thế giới đánh giá cao. “Nhật ký trong tù” có lịch sử ra đời đặc biệt và là tác phẩm của một vĩ nhân, vững chắc sẽ có tác động lớn đến người đọc trên khắp thế giới.
Điều này sẽ giúp các em học sinh vừa hiểu được xuất xứ và một phần giá trị tập thơ, qua đó hiểu về tấm gương đạo đức của Bác; song lại không gây áp lực về vấn đề điểm số cho các em. TS Lý Xuân Chung (Viện nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện Hàn lâm Khoa học từng lớp Việt Nam) cho biết, người Hàn Quốc rất thích và hiểu được các giá trị tinh thần của “Nhật ký trong tù” ưng chuẩn triển lãm thư pháp.
Việc quy định học sinh đọc các cuốn sách thắt, ở các nước châu Âu đã làm từ lâu. Sau khi đọc xong, các em phải thực hiện bài viết về “Nhật ký trong tù” để nghiêm đường giám định, nhưng không chấm điểm.
Một số công trình nghiên cứu về “Nhật ký trong tù”. Nếu được tuyên truyền, quảng bá tích cực và hiệu quả, “Nhật ký trong tù” sẽ lôi cuốn được dân chúng trong và ngoài nước hiểu thêm về những giá trị ý thức tốt đẹp, nhân văn của Việt Nam, duyệt Hồ Chí Minh.
Học trò không có điều kiện tìm hiểu chung về tập thơ, từ đó việc hấp thụ bài thơ cụ thể sẽ có khó khăn. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hiện thời, trong giới trẻ nhiều người đã không còn biết rõ về giá trị và xuất xứ tập thơ “Nhật ký trong tù”. QĐND - Như tin đã đưa, ngày 6-9, Ban truyền giáo Trung ương kết hợp với Ủy ban toàn quốc liên hợp các Hội văn chương Nghệ thuật Việt Nam tổ chức tọa đàm khoa học 70 năm tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cụ thể, ở trung học cơ sở (lớp 8) có các bài “Ngắm trăng”, “Đi đường”; ở trung học phổ biến (lớp 11) có bài “Chiều tối” và bài “Lai Tân” (chỉ đọc thêm ở chương trình chuẩn, được học chính ở chương trình nâng cao).
Những câu hỏi chưa có lời giải trên cần phải được các nhà sử học làm rõ. Đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban truyền giáo Trung ương cùng nhiều nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà thơ uy tín đã đến dự.
Ngoại giả, các cơ quan chức năng cần tiếp kiến tổ chức dịch và xuất bản “Nhật ký trong tù” ra các thứ tiếng của các tộc người thiểu số đang sinh sống trên khắp nước ta; hoặc tương trợ những cá nhân chủ nghĩa tâm huyết như NGƯT Hoàng An - người đã dịch “Nhật ký trong tù” trực tiếp từ chữ Hán sang tiếng Tày-Nùng thành tập thơ dịch “Nhật ký chang từ”. Ngoài việc khẳng định những giá trị vượt thời kì của “Nhật ký trong tù”, đã xuất hiện một số cách nhìn mới, sâu sắc hơn về tập thơ bất hủ này.
