Bác tổng kết Đại hội lịch sử này, động viên các đại biểu trở về địa phương cầm cố phấn đấu, giành lấy nhịp thuận tiện không tiền khoáng hậu để đưa cách mệnh đến thành công. Bác bước tới và đứng vào giữa. Gần tới đình Tân Trào, Bác xuống suối rửa chân. (*) Trích trong cuốn sách Anh Cả Nguyễn Lương Bằng, Nxb CTQG, Hn, 2005, trang 164, 165, 166 - Đầu đề là của Báo dân chúng.
Giọng Bác nghiêm trang, lời thề dõng dạc, trình diễn. Tôi không nhớ được lời văn chỉ nhớ đại ý như sau: "Chúng tôi là những người được Quốc dân đại biểu bầu vào Ủy ban phóng thích dân tộc để lãnh đạo cuộc cách mạng của quần chúng. Từ khi trở về nước, đây là lần đầu tiên Bác xúc tiếp với một đại hội đại biểu dân chúng.
Hồi ấy, chưa có tục vỗ tay. Chúng tôi đều cảm động. Nhưng một số người cũng đã nghĩ thầm bàn tán về Bác mà người ta gọi là ông Ké Tân Trào. Hôm ấy, Ban tổ chức giới thiệu Bác là Cụ Hồ Chí Minh, một nhà lão thành cách mệnh. Nhiều đại biểu không khỏi sửng sốt vì chưa nghe thấy tên Hồ Chí Minh bao giờ.
Ngoài ra, còn có các bản ít về phong trào công nhân của anh Hoàng Quốc Việt, về tình hình nông hội của anh Trần Đức Thịnh, về văn hóa của anh Nguyễn Đình Thi. Dù phải hy sinh đến giọt máu chung cuộc, quyết không lùi bước. Du kích bắn mấy loạt súng chào mừng Ủy ban phóng thích dân tộc. Quốc dân Đại hội quyết định lệnh Tổng khởi nghĩa và bầu ra Ủy ban Giải phóng dân tộc mà Bác làm Chủ tịch. Khi Bác từ dưới suối lên, các vị trong Ủy ban đã đứng ở trước đình đón sẵn.
Suối sâu, đường trơn và dốc. Bác được bầu vào trong Đoàn chủ toạ. Chúng nó ở truồng chồng ngồng, theo người lớn đến chào Quốc dân Đại hội. # Ta. # Cái khí phách kiên cường, quả cảm, quật khởi của dân tộc ta. Đồng bào ta đã bị chiến tranh bòn mót đến xương tủy, ai nấy đều tiều tụy, rách rưới. Đại biểu nào cũng chú ý lắng nghe những ý kiến của Bác. Bác đến gần các cháu, chỉ vào chúng và nói với các đại biểu: - Nhiệm vụ của chúng ta là phải làm sao cho các em bé có cơm no, có áo ấm, được đi học, không lam lũ mãi thế này.
Đáng thương nhất là các em bé thiểu số gày gò, vàng vọt. Sáng 16 tháng 8 năm 1945, Quốc dân Đại hội khai mạc ở đình Tân Trào. Xin thề!". Suốt ngày hôm ấy, Bác điều khiển hội nghị. Đoàn đại biểu nhân dân Tân Trào đem gạo, đem bò, đem gà đến mừng Đại hội. Thấy Bác chưa được khỏe, tôi chạy lại đỡ. Nhưng khi nghe giới thiệu Bác, các đại biểu đều rất hoan hỉ.
Trước lá cờ lẻ của giang san, chúng tôi nguyện kiên quyết lãnh đạo dân chúng tiến lên, ra sức đương đầu chống kẻ thù, giành lại độc lập cho giang san.
Bác đi chân đất. Sáng 17, Ủy ban Giải phóng dân tộc ra mắt quốc dân và làm lễ tuyên thệ. Anh Trường Chinh đọc mỏng trước Đại hội, nêu ra hai vấn đề lớn để Đại hội luận bàn: Tổng khởi nghĩa và bầu Ủy ban phóng thích dân tộc.
Bác gạt đi và bảo: "Không sao, chú cứ đi". Chúng tôi thấy rộn rực trong người và giơ tay theo kiểu chào bình dân, hô một cách mạnh mẽ: "Xin thề!". Bác hỏi thăm sức khỏe mọi người, niềm nở mời các đại biểu vào làm việc. Lời thề rất ngắn, nhưng rất hàm súc, như mọi câu nói, mọi bài viết của Bác.
Các đại biểu vừa náo nức vừa bồi hồi. Gian chính giữa triển lãm những vũ khí lấy được của Nhật.
Đại hội họp ở một gian bên. Mấy hôm ấy trời mưa, đường lội. Mấy đại biểu kháo nhau: Cụ Nguyễn Ái Quốc đấy.
Câu nói ấy, về sau này, Bác thường nhắc nhở xoành xoạch. Bác thay mặt Ủy ban hướng lên lá cờ đỏ sao vàng dựng trước đình, đọc lời tuyên thệ.
Tôi được cử đi đón Bác. Những giờ khắc lẻ (*). Gian bên kia là chỗ ăn uống của đại biểu. Một ông già người Tày dắt một con bò đến tặng.
